Vita kati ya Marekani na Israeli dhidi ya Iran vinaendelea kusababisha athari kubwa kwa uchumi wa nchi zinazoendelea, hasa katika Afrika Mashariki ambapo bei ya mafuta imepanda kwa kasi kubwa tangu kufungwa kwa Mlango wa Hormuz na mashambulizi ya vituo vya mafuta na gesi katika eneo la Ghuba.
Kulingana na ripoti ya hivi karibuni ya Shirika la Biashara Duniani (WTO), ulimwengu unakabiliwa na usumbufu mkubwa zaidi wa biashara katika miaka 80, hali ambayo inaathiri moja kwa moja nchi za Afrika Mashariki zinazotegemea kuagiza nishati kutoka nje.
Ethiopia, ambayo ni miongoni mwa nchi zilizo hatarini zaidi kulingana na uchambuzi wa Centre for Global Development ya Washington, inakabiliwa na changamoto kubwa za gharama za nishati. Nchi hiyo, pamoja na Kenya na Tanzania, inategemea sana mafuta yanayoagizwa kutoka nje, na kupanda kwa bei kunaleta shinikizo kubwa kwa bajeti za serikali na maisha ya wananchi wa kawaida.
Profesa Yeah Kim Leng wa Chuo Kikuu cha Sunway nchini Malaysia alisema: “Kwa nchi nyingi zinazoendelea, hasa zile zinazokabiliana na madeni makubwa na utegemezi wa kuagiza nishati, zinakabiliwa na mchanganyiko hatari wa mfumuko wa bei, shinikizo la sarafu na matatizo ya kifedha.”
Hali hii ni mbaya zaidi kwa nchi za Afrika Mashariki kwa sababu wananchi hutumia sehemu kubwa zaidi ya mapato yao kwa mafuta na chakula ikilinganishwa na nchi zilizoendelea. Wakati huo huo, serikali za nchi hizi zina uwezo mdogo wa kutoa msaada wa kijamii kwa wale walio hatarini zaidi.
Nchini Kenya, bei ya petroli na dizeli imeendelea kupanda, na kuathiri sekta ya usafiri ambayo ni muhimu kwa biashara na kilimo. Gharama za juu za usafiri zinatarajiwa kuenea hadi bei za vyakula na bidhaa muhimu katika wiki zijazo.
Kudhoofika kwa sarafu za nchi zinazoendelea dhidi ya dola ya Marekani, kutokana na wawekezaji kununua dola katika hali ya kutokuwa na uhakika wa kisiasa duniani, kumezidisha hali hiyo kwa kuongeza zaidi gharama za bidhaa zinazoagizwa kutoka nje.
Wataalamu wa uchumi wanaonya kuwa hali inaweza kuwa mbaya zaidi ikiwa vita vitaendelea. Gharama za juu za dizeli, ambayo ni msingi wa uchumi wa usafiri na kilimo katika Afrika Mashariki, zinatarajiwa kuathiri bei za chakula na pembejeo za kilimo, na hivyo kuongeza mzigo kwa kaya maskini zaidi.
Nchi za Afrika Mashariki, ikiwemo Kenya, Ethiopia na Tanzania, zinahimizwa kutafuta njia mbadala za nishati na kupunguza utegemezi wa mafuta yanayoagizwa kutoka nje ili kupunguza athari za migogoro ya kimataifa kwa uchumi wao.
Chanzo: Al Jazeera, Centre for Global Development
